در حاشیه برگزاری آزمون شفاهی پذیرش فلوشیپ در بیمارستان فارابی مطرح شد
دکتر محمدطاهر رجبی: آینده چشمپزشکی به تلفیق مهارت بالینی، پژوهش و نوآوری وابسته است
دکتر محمد طاهر رجبی، معاون پژوهشی بیمارستان فارابی در حاشیه آزمون شفاهی پذیرش فلوشیپ چشم پزشکی، با تاکید بر اهمیت انجام کارهای تحقیقاتی در این دوره، مقطع فلوشیپ را زمان گذار پزشکان از درمانگر بالینی به تولیدکننده دانش دانست و راهکارهای کاربردی برای ایجاد توازن بین کار سنگین درمانی و فعالیتهای علمی را تشریح کرد.
به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، آزمون شفاهی پذیرش فلوشیپ چشمپزشکی با رقابت نزدیک داوطلبان در گروههای تخصصی قرنیه، شبکیه، استرابیسم، گلوکوم و اربیت و اوکولوپلاستی در این مرکز به کار خود پایان داد. در ارزیابی نهایی و انتخاب پذیرفتهشدگان، در کنار نمره امتحان کتبی، آزمون آسکی (OSCE) و بررسی پایبندی به اصول اخلاق حرفهای، داشتن سابقه پژوهشی در دوره دستیاری یا همان رزیدنتی، یکی از عوامل تاثیرگذار به شمار میرود. آن هم در آزمونی که گاهی یک نمره حکم به پذیرش یا عدم پذیرش یک داوطلب می دهد.
به جز این موارد، در واقع، داشتن روحیه کاوشگری و فعالیت مستمر در این عرصه میتواند زمینهساز رضایت سیستم آموزشی برای پذیرش یک داوطلب به عنوان فلوشیپ باشد. بر همین اساس و با توجه به اهمیت نقش تحقیقات در نمره نهایی ارزیابی، در حاشیه برگزاری این آزمون با دکتر محمدطاهر رجبی، معاون پژوهشی بیمارستان فارابی درباره جایگاه و چالشهای پژوهش در دوره فلوشیپی گفتوگو کردهایم.
پژوهش؛ حلقه اتصال اتاق عمل و توسعه دانش پزشکی
دکتر رجبی با اشاره به نقش انجام پروژههای علمی در ارتقای نگرش بالینی فلوشیپها میگوید: «دوره فلوشیپ نقطه گذار از انجامدهنده درمان به تولیدکننده دانش و تصمیمگیرنده بالینی است. در این مقطع، پزشک فقط در حال افزایش تعداد جراحیها یا تسلط بر تکنیکهای پیچیده نیست، بلکه باید بیاموزد که چرا یک روش درمانی بر روش دیگر برتری دارد. پزشک با انجام کار علمی، هنگام روبرو شدن با یک بیمار پیچیده، صرفاً به تجربه شخصی یا عادتهای درمانی تکیه نمیکند و توانایی تحلیل انتقادی مقالات و انتخاب بهترین رویکرد درمانی را به دست میآورد. اگر دوره فلوشیپ تنها به آموزش تکنیکهای جراحی محدود شود، متخصصانی توانمند از نظر مهارتی خواهیم داشت؛ اما برای پیشرفت علم به متخصصانی نیاز داریم که توانایی نوآوری و حل مسائل بالینی را نیز داشته باشند.»
تفاوت رویکرد تحقیقاتی در مقطع دستیاری و فلوشیپ
معاون پژوهشی بیمارستان فارابی درباره تفاوت کارهای پژوهشی در این دو مقطع توضیح میدهد: «در دوره رزیدنتی، هدف اصلی آشنایی با روش تحقیق و تقویت تفکر علمی است و بیشتر پروژهها جنبه آموزشی دارند. اما در دوره فلوشیپ، پزشک با بیماریهای نادر و تصمیمگیریهای پیچیده روبرو است. خروجی تحقیقات فلوشیپ باید ارزش افزودهای مانند ارائه شواهد جدید درباره ایمنی یک روش درمانی، معرفی یک تکنیک جراحی، طراحی الگوریتمهای تشخیصی یا فراهم کردن دادههای بومی برای تدوین دستورالعملهای ملی به همراه داشته باشد. در اینجا انتظار ما صرفاً انتشار مقاله نیست، بلکه تولید دانشی است که تصمیمگیری بالینی را بهبود بخشد.»
راهکارهای مدیریت زمان در برابر حجم سنگین کار بالینی
وی در پاسخ به چالش همیشگی حجم بالای کار بالینی و کشیکها در برابر کارهای تحقیقاتی، تکیه بر برنامهریزی فردی را ناکافی میداند و بر ایجاد یک اکوسیستم سازمانیافته تاکید میکند: «انتخاب زودهنگام موضوع پروژه، تشکیل تیمهای کاری متشکل از استاد راهنما، مشاور آمار و کارشناسان، و همچنین ایجاد بانکهای داده استاندارد میتواند زمان جمعآوری اطلاعات را به شدت کاهش دهد. اختصاص زمانهای مشخص و حفاظتشده برای کارهای علمی و بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند سامانههای ثبت داده و ابزارهای هوش مصنوعی نیز بهرهوری فلوشیپها را به میزان قابل توجهی بالا میبرد.»
ویژگیهای یک پرسش علمی ایدهآل
دکتر رجبی یک پرسش تحقیقاتی مناسب برای این دوره را دارای پنج ویژگی اصلی میداند و میافزاید: «این پرسش باید از یک نیاز واقعی در کلینیک یا اتاق عمل سرچشمه گرفته باشد، در مدت یک تا دو سال قابل اجرا باشد، از نظر علمی ارزش نوآوری داشته باشد، دسترسی به نمونه کافی برای آن امکانپذیر باشد و در نهایت بتواند عملکرد بالینی را بهبود دهد. بهترین ایدهها معمولاً از دقیقترین مشاهدههای بالینی و مستقیماً از کنار تخت بیمار شکل میگیرند.»
نقش منتورشیپ و کاربردی کردن نتایج مطالعات
وی کیفیت منتورشیپ را عامل اصلی موفقیت میخواند و میگوید: «یک منتور مسیر علمی فلوشیپ را هدایت میکند. در این معاونت تلاش کردهایم با برگزاری کارگاههای روش تحقیق، مشاوره آماری و حمایت از چاپ مقالات، شرایطی فراهم کنیم تا پزشکان در تمام مراحل از حمایت علمی برخوردار باشند. از سوی دیگر، موفقیت یک مطالعه زمانی کامل میشود که نتایج آن وارد چرخه ارائه خدمات سلامت شود. تعریف پروژهها بر اساس نیازهای واقعی بیمارستان و حضور همزمان جراحان و اپیدمیولوژیستها در طراحی پروژهها کمک میکند تا نتایج به دستورالعملهای اجرایی و پروتکلهای درمانی تبدیل شوند.»
ضرورت شکلگیری ذهن پرسشگر در دوران دستیاری
معاون پژوهشی بیمارستان فارابی در پایان به دستیاران چشمپزشکی که قصد ورود به مقطع فلوشیپ را دارند توصیه میکند: «کارهای علمی را به دوره فلوشیپ موکول نکنید. بهترین زمان برای شکلگیری ذهن جستجوگر، دوران رزیدنتی است. دستیاران باید مهارتهای پایهای مانند جستجوی منابع، آمار زیستی و نگارش علمی را فرا بگیرند. حفظ روحیه پرسشگری بسیار مهم است. هر بیماری که وارد درمانگاه میشود میتواند منشأ یک ایده جدید باشد. آینده چشمپزشکی کشور به پزشکانی وابسته است که بتوانند مهارت بالینی، پژوهش و نوآوری را با هم تلفیق کرده و دانش بومی را در خدمت ارتقای سلامت بیماران قرار دهند.»
در واقع، صحبتهای دکتر رجبی یک پیام کلیدی دارد؛ دوره فلوشیپ صرفاً فرصتی برای یادگیری تکنیکهای پیچیدهتر درمانی نیست. بلکه جایی است که پزشک باید یاد بگیرد چطور سوالات و چالشهای واقعی را مستقیماً از بالین بیمار وام بگیرد و برایشان پاسخهای علمی و راهگشا پیدا کند.
خروج از جایگاه «مصرفکننده علم» و تبدیل شدن به «تولیدکننده دانش»، دقیقاً همان چیزی است که مراکزی مثل بیمارستان فارابی را در خط مقدم نوآوری و مرجعیت علمی نگه میدارد. در نهایت، آینده چشمپزشکی متعلق به پزشکانی است که مهارت بالای بالینی را با یک ذهنیت پرسشگر و پژوهشمحور گره میزنند؛ رویکردی که نتیجه مستقیم آن، کشف روشهای درمانی موثرتر و ارتقای کیفیت زندگی بیماران خواهد بود.
ارسال نظر